Przejdź do treści

Czy pirometr wystarczy do znalezienia przegrzanego połączenia w rozdzielnicy?

Zabezpieczenia i rozdzielnice

Pomiar temperatury pirometrem trzymanym w dłoni, pirometry przenośne do kontroli instalacji

Pirometr wystarczy, gdy wiadomo, który zacisk lub aparat trzeba sprawdzić, i gdy można wycelować w niego z bliska. Do przeszukania całej rozdzielnicy w poszukiwaniu nieznanego gorącego punktu znacznie lepsza jest kamera termowizyjna, bo pokazuje obraz temperatur całej powierzchni, a nie jedną liczbę.

Przegrzewające się połączenie to jedna z częstszych przyczyn awarii i pożarów instalacji. Luźny zacisk, utleniona końcówka czy źle dobrana złączka mają większą rezystancję, a przepływający prąd zamienia ją w ciepło. Takie miejsce długo działa bez objawów, aż izolacja zaczyna ciemnieć, a obudowa aparatu się odkształca. Pomiar temperatury pozwala wychwycić problem wcześniej, pod warunkiem że wykonuje się go z głową.

Co tak naprawdę mierzy pirometr

Pirometr odczytuje promieniowanie podczerwone wysyłane przez powierzchnię i przelicza je na temperaturę. Nie mierzy temperatury w jednym punkcie, tylko średnią z plamki pomiarowej, której wielkość zależy od odległości. Parametr ten opisuje stosunek odległości do średnicy plamki, w tanich modelach zwykle około 8 do 1 lub 12 do 1. Oznacza to, że z 30 centymetrów pirometr widzi plamkę o średnicy kilku centymetrów, czyli więcej niż szerokość pojedynczego zacisku wyłącznika. Gorący zacisk uśredni się wtedy z chłodniejszą obudową i wynik będzie zaniżony.

Drugą pułapką jest emisyjność. Pirometr zakłada, że powierzchnia promieniuje jak typowy matowy materiał. Tworzywo obudów aparatów i izolacja przewodów mają emisyjność zbliżoną do tej wartości, więc pomiar na nich jest wiarygodny. Błyszczące szyny miedziane, ocynkowane elementy i aluminiowe radiatory odbijają promieniowanie z otoczenia i pirometr pokaże na nich temperaturę znacznie niższą od rzeczywistej. Dlatego mierzy się izolację przewodu tuż przy zacisku albo obudowę aparatu, a nie gołą miedź.

Laserowa kropka w większości modeli tylko wskazuje środek plamki, a nie miejsce pomiaru. Dobre pirometry przenośne mają większy stosunek odległości do plamki, regulowaną emisyjność i funkcję zapamiętania maksimum, co ułatwia przeskanowanie rzędu zacisków jednym ruchem.

Kiedy lepszy jest obraz termowizyjny

Kamera termowizyjna pokazuje rozkład temperatur na całej powierzchni w kolorach, więc gorący zacisk wyróżnia się od razu, nawet jeśli nikt go wcześniej nie podejrzewał. W rozdzielnicy z kilkudziesięcioma aparatami przegląd trwa wtedy kilka minut, a obraz można zapisać i porównać z kolejnym przeglądem. Pirometrem trzeba by zmierzyć każdy zacisk osobno, a i tak łatwo przeoczyć ten jeden, który jest problemem.

Na rynku jest też grupa tańszych urządzeń, które łączą cechy obu przyrządów. Termometr termowizyjny o niskiej rozdzielczości matrycy nie zastąpi profesjonalnej kamery w dużym obiekcie, ale w domowej czy małej firmowej rozdzielnicy pozwala szybko znaleźć miejsce wyraźnie cieplejsze od otoczenia, które potem można dokładnie zmierzyć pirometrem z bliska.

Bez względu na przyrząd liczy się porównanie. Bezwzględna temperatura mówi niewiele, bo zależy od obciążenia obwodu i temperatury w pomieszczeniu. Znacznie więcej mówi różnica między podobnymi elementami pracującymi w podobnych warunkach. Jeśli trzy fazy tego samego zabezpieczenia mają podobne obciążenie, a jeden zacisk jest wyraźnie cieplejszy od pozostałych, to sygnał, że połączenie wymaga sprawdzenia.

Jak przeprowadzić pomiar w praktyce

Pomiar ma sens tylko pod obciążeniem. Rozdzielnica w pustym domu, w którym nic nie pracuje, będzie miała wszędzie temperaturę pomieszczenia. Najlepiej mierzyć wtedy, gdy działają odbiorniki o dużym poborze mocy, na przykład płyta indukcyjna, podgrzewacz wody czy pompa ciepła, i to po co najmniej kilkudziesięciu minutach pracy, gdy elementy zdążą się nagrzać.

W większości domowych rozdzielnic pomiar przez otwarte drzwiczki, bez zdejmowania osłony, pozwala zmierzyć obudowy aparatów i widoczne fragmenty przewodów. Zdejmowanie osłon pod napięciem to praca dla osoby z uprawnieniami, która wie, jak bezpiecznie zbliżyć się do części czynnych. Amator powinien poprzestać na pomiarze z zewnątrz, a niepokojący wynik zgłosić elektrykowi.

Sama temperatura nie pokaże przyczyny problemu. Elektryk, który znajdzie ciepły punkt, sprawdza zwykle prąd w obwodzie miernikiem cęgowym, porównuje go z prądem znamionowym zabezpieczenia i przekrojem przewodu, a po wyłączeniu napięcia dokręca lub wymienia zacisk. Dlatego pirometr i kamera to dopiero początek diagnostyki, a mierniki elektryczne, takie jak cęgowy miernik prądu i miernik do pomiaru impedancji pętli zwarcia, pozwalają ustalić, czy obwód jest przeciążony, czy po prostu połączenie jest słabe.

Które wyniki powinny zaniepokoić

Lekko ciepłe wyłączniki nadprądowe pod dużym obciążeniem to rzecz normalna, bo w ich wnętrzu pracuje element termiczny. Niepokój powinna budzić wyraźna różnica między sąsiednimi zaciskami tego samego aparatu, ciepły przewód neutralny przy chłodnych fazach, a także ślady przebarwień, zapach przypalonej izolacji czy trzaski z rozdzielnicy. W takim przypadku nie warto czekać do kolejnego przeglądu, tylko od razu wezwać elektryka.

Warto też zapisywać wyniki z datą, warunkami i obciążeniem. Powtarzany co jakiś czas pomiar w tych samych miejscach pokazuje, czy temperatura któregoś połączenia rośnie z czasem, co jest często pierwszym sygnałem, że zacisk się luzuje. Tak prowadzona prosta kontrola, wykonywana pirometrem lub tanią kamerą, nie zastępuje okresowych pomiarów elektrycznych wymaganych przepisami, ale dobrze je uzupełnia.

Przeczytaj także