Jak odczytać symbole przewodów takie jak PE, YKSLY czy ONG przed zakupem?
Symbol przewodu czyta się od lewej do prawej jako zapis materiału izolacji, rodzaju przewodu, budowy żył i powłoki, a liczby na końcu podają liczbę i przekrój żył. Trzeba przy tym pamiętać, że ten sam skrót bywa używany w różnych branżach, a na przykład PE oznacza w elektryce przewód ochronny, a w hydraulice rurę z polietylenu.
W polskich hurtowniach spotyka się dwa systemy oznaczeń. Pierwszy to krajowe symbole literowe, takie jak YDY, YKSLY czy OW, które powstały na podstawie dawnych norm branżowych i nadal są powszechnie używane przez producentów. Drugi to oznaczenia zharmonizowane, zaczynające się od H05 lub H07, stosowane w całej Unii Europejskiej. Do tego dochodzą oznaczenia handlowe producentów i skróty, które funkcjonują głównie w żargonie wykonawców. Kto zna podstawowe litery, ten w większości przypadków rozszyfruje przewód bez sięgania do katalogu.
Najważniejsze litery w krajowych symbolach przewodów
Krajowy symbol przewodu składa się zwykle z kilku liter, z których każda ma swoje miejsce i znaczenie. Litera stojąca na początku często opisuje materiał izolacji żył, kolejne mówią o rodzaju i przeznaczeniu przewodu, a ostatnie o powłoce zewnętrznej. Nie jest to reguła bez wyjątków, ale pozwala zrozumieć większość spotykanych oznaczeń. Najczęściej spotykane litery to:
- Y - polwinit, czyli PVC, jako izolacja żył lub powłoka zewnętrzna, w zależności od miejsca w symbolu,
- D - żyła jednodrutowa, sztywna, jak w przewodach YDY do instalacji stałych,
- L - żyła wielodrutowa, czyli linka, giętka i odporna na wielokrotne zginanie,
- KS - kabel lub przewód sterowniczy, przeznaczony do obwodów automatyki i sterowania,
- O - przewód oponowy, z grubą powłoką z gumy lub tworzywa, do odbiorników ruchomych,
- p - przewód płaski, jak w popularnym YDYp układanym pod tynkiem,
- żo - jedna z żył jest żyłą ochronną w kolorze żółto-zielonym,
- H05 i H07 - początek oznaczenia zharmonizowanego, a liczba wskazuje napięcie znamionowe 300/500 V lub 450/750 V.
Za literami stoi liczba żył i przekrój. Zapis 3x2,5 oznacza trzy żyły o przekroju 2,5 mm² każda, a zapis 3x2,5+2,5 to trzy żyły główne i jedna dodatkowa, na przykład ochronna lub pomocnicza. Na końcu podaje się napięcie znamionowe, zwykle w postaci dwóch wartości, na przykład 300/500 V lub 0,6/1 kV. Pierwsza liczba to napięcie między żyłą a ziemią, druga między żyłami.
Dobrym przykładem jest przewód sterowniczy 20x1 (onninen.pl/produkt/TECHNOKABE-YKSLYekw-Nr-20x1-0-czarny-0316-005-05,334859) o symbolu YKSLYekw. Odczytujemy go następująco: izolacja żył z PVC, przewód sterowniczy, żyły wielodrutowe, powłoka zewnętrzna z PVC, a dopisek ekw wskazuje wersję z ekranem, który ogranicza wpływ zakłóceń elektromagnetycznych na sygnały sterujące. Skrót Nr mówi, że żyły są oznaczone numerami, a nie kolorami. Przy dwudziestu żyłach to bardzo wygodne, bo podłączając sterownik czy szafę automatyki, łatwo odnaleźć właściwą żyłę po numerze nadrukowanym na izolacji. Zapis 20x1 oznacza dwadzieścia żył o przekroju 1 mm².
Przewody tego rodzaju stosuje się do połączeń między czujnikami, przekaźnikami, sterownikami i elementami wykonawczymi, na przykład w automatyce bram, wentylacji, instalacjach przemysłowych i w sterowaniu kotłowniami. Nie służą do zasilania odbiorników o dużej mocy, bo przekrój żył i sposób ich ułożenia w wiązce nie są do tego przewidziane.
Przewody oponowe do zadań specjalnych
Przewody oponowe mają grubą powłokę, która chroni je przed uszkodzeniami mechanicznymi, olejem i wilgocią. Stosuje się je wszędzie tam, gdzie przewód jest przesuwany, zginany lub narażony na trudne warunki, czyli do maszyn budowlanych, przedłużaczy warsztatowych, urządzeń przenośnych i ruchomych części maszyn. Popularne oznaczenia to OW i OnPD, a w wersjach zharmonizowanych H05RN-F i H07RN-F.
Szczególną grupą są przewody oponowe do górnictwa. Przewód ONG (onninen.pl/produkt/BITNER-ONG-0-6-1KV-GG1006,330159) na napięcie 0,6/1 kV ma żyły miedziane wielodrutowe w izolacji z gumy etylenowo-propylenowej i powłokę z gumy polichloroprenowej, odpornej na olej i ścieranie. W wersji 3x2,5+2,5 ma trzy żyły robocze i jedną dodatkową. Przewody tego typu są przeznaczone do zasilania maszyn i urządzeń pracujących w kopalniach oraz do instalacji tymczasowych w trudnym środowisku. W domowej instalacji nie ma dla nich zastosowania, ale warto wiedzieć, czym są, bo pojawiają się w ofertach i bywają mylone ze zwykłymi przewodami warsztatowymi.
Przy przewodach oponowych zawsze warto sprawdzić zakres temperatur pracy, odporność na olej i promieniowanie UV oraz to, czy producent dopuszcza układanie na stałe, w ziemi lub w wodzie. Te informacje rzadko wynikają z samego symbolu i trzeba ich szukać w karcie katalogowej.
PE w elektryce i w hydraulice, czyli skąd biorą się pomyłki
Najwięcej nieporozumień budzi skrót PE. W instalacji elektrycznej oznacza przewód ochronny, czyli żyłę o barwie żółto-zielonej, która łączy obudowy urządzeń z uziemieniem i zapewnia ochronę przeciwporażeniową. W układzie TN-C funkcję ochronną i neutralną pełnił jeden przewód PEN, a w nowszych instalacjach TN-S przewód ochronny PE i neutralny N są prowadzone osobno. Żyła PE nie może być wykorzystywana jako przewód roboczy, nie wolno jej przerywać łącznikami ani zabezpieczeniami.
W hydraulice i sieciach wodociągowych przewód PE (onninen.pl/produkty/rura-pe) to po prostu rura z polietylenu. Projektanci sieci często używają słowa przewód zamiast rura, mówiąc o przewodzie wodociągowym czy gazowym, stąd w specyfikacjach i zapytaniach ofertowych pojawia się fraza przewód PE, która dla elektryka znaczy zupełnie co innego. Rury polietylenowe opisuje się innymi parametrami niż przewody elektryczne:
- średnica zewnętrzna i grubość ścianki w milimetrach, na przykład 32x3,0,
- klasa materiału, czyli PE80 lub PE100, która określa wytrzymałość polietylenu, a nie średnicę rury,
- współczynnik SDR, czyli stosunek średnicy do grubości ścianki, im mniejszy, tym grubsza ścianka,
- ciśnienie nominalne PN w barach, wynikające z klasy materiału i SDR,
- przeznaczenie, oznaczane zwykle kolorem pasków, niebieskim dla wody i żółtym dla gazu.
Gdy w zamówieniu pojawia się skrót PE bez dalszych szczegółów, warto dopytać, czy chodzi o rurę, czy o przewód elektryczny, i poprosić o pełne oznaczenie. Rura bez podanej średnicy, SDR i klasy materiału jest równie nieokreślona jak przewód elektryczny bez liczby żył i przekroju.
Na koniec praktyczna uwaga. Symbol nadrukowany na powłoce przewodu lub na rurze co metr jest najlepszym źródłem informacji, lepszym niż etykieta na bębnie czy opis w zamówieniu. Jeśli nadruk się nie zgadza z tym, czego oczekujesz, nie montuj przewodu, tylko wyjaśnij różnicę z dostawcą. Pomyłka wykryta na etapie dostawy kosztuje znacznie mniej niż wymiana przewodu ułożonego w ścianie lub w wykopie.
Przeczytaj także
Rury osłonowe do kabli ziemnych jak wybrać odpowiednią i uniknąć błędów montażowych
Rura osłonowa do kabli ziemnych to element infrastruktury elektroenergetycznej, który chroni przewody przed uszkodzeniami mechanicznymi, wilgocią i agresywnym środowiskiem gruntowym.
Czytaj więcej: Rury osłonowe do kabli ziemnych jak wybrać odpowiednią i uniknąć błędów montażowych
Jak naprawić zerwany przewód uziemienia w instalacji elektrycznej krok po kroku?
Bezpieczeństwo instalacji elektrycznej w naszym domu zaczyna się od jej solidnego uziemienia.
Czytaj więcej: Jak naprawić zerwany przewód uziemienia w instalacji elektrycznej krok po kroku?
Jak wybrać odpowiedni kabel i ładowarkę do samochodu elektrycznego
Rynek samochodów elektrycznych rośnie bardzo szybko.
Czytaj więcej: Jak wybrać odpowiedni kabel i ładowarkę do samochodu elektrycznego