Jak wymienić rynnę stalową na plastikową bez demontażu obróbek dachu?

Stara rynna stalowa po kilkudziesięciu latach zwykle rdzewieje na łączeniach, przecieka na narożnikach i ugina się między hakami. Właściciel domu staje wtedy przed pytaniem, czy wymiana oznacza zdejmowanie dachówek, pasa nadrynnowego i całej obróbki okapu. W wielu przypadkach nie: nowy system rynnowy z tworzywa można zamontować, zostawiając pokrycie i obróbki na miejscu.

Warunek jest jeden: trzeba dobrać sposób mocowania haków do tego, co da się zrobić bez rozbierania dachu. Poniżej opisujemy, jak ocenić okap, wybrać haki, wyznaczyć spadek i połączyć nową rynnę z istniejącymi rurami spustowymi.

Ocena okapu przed wymianą

Zanim kupisz elementy, obejrzyj dokładnie okap z drabiny lub rusztowania. Odpowiedz sobie na kilka pytań:

• Czy jest deska czołowa? To pozioma deska przybita do końców krokwi. Jeśli jest zdrowa, sucha i ma co najmniej kilka centymetrów wysokości, nadaje się do mocowania haków doczołowych.
• Jak mocowane są obecne haki? Stare haki stalowe często są przybite do krokwi lub łat pod pierwszym rzędem dachówek. Takich haków nie wyjmuje się bez podnoszenia pokrycia, ale można je odciąć lub zostawić, jeśli nie przeszkadzają.
• Gdzie kończy się pas nadrynnowy? Obróbka blacharska nad rynną musi wprowadzać wodę do środka nowej rynny, a nie za nią. Zmierz, jak daleko wystaje poza deskę czołową.
• Jaki jest stan rur spustowych i wpustów do kanalizacji deszczowej? Od tego zależy, czy wymieniasz tylko rynny, czy cały system.

Haki doczołowe czy krokwiowe

W systemach z PVC stosuje się dwa podstawowe rodzaje haków. Haki krokwiowe, długie, przykręcane do krokwi lub łat od góry, wymagają dostępu pod pierwszy rząd pokrycia. Przy wymianie bez demontażu obróbek praktycznie odpadają, bo trzeba by podnieść dachówki i często zdjąć pas nadrynnowy.

Rozwiązaniem są haki doczołowe, czyli krótkie uchwyty przykręcane bezpośrednio do deski czołowej. Montuje się je od frontu, bez ingerencji w pokrycie. Jeśli deski czołowej brak albo jest zbutwiała, można zamontować nową deskę lub listwę do końców krokwi, również od frontu. Dostępne są też wsporniki przedłużające do haków doczołowych, przydatne, gdy deska czołowa jest cofnięta względem krawędzi dachu.

Rodzaj haka	Mocowanie	Czy wymaga zdjęcia pokrycia
Hak doczołowy	Do deski czołowej, od frontu	Nie
Hak doczołowy ze wspornikiem	Do deski czołowej lub końców krokwi	Nie
Hak krokwiowy	Do krokwi lub łat, od góry	Zwykle tak

Rozstaw haków

W systemach z tworzywa haki rozmieszcza się zwykle co około 50-60 cm, a w rejonach o dużych opadach śniegu gęściej. Dokładny rozstaw podaje producent danego systemu. Dodatkowe haki montuje się blisko narożników, łączników i lejów spustowych, zwykle w odległości kilkunastu centymetrów od nich. Rynna z PVC jest lżejsza od stalowej, ale bardziej elastyczna, więc zbyt rzadkie podparcie kończy się jej wyginaniem.

Spadek i dylatacja

Rynna musi opadać w kierunku leja spustowego. Typowo przyjmuje się spadek 2-5 mm na każdy metr długości. Przy rynnie dziesięciometrowej różnica wysokości między skrajnym hakiem a hakiem przy leju wynosi więc 2-5 cm.

1. Zamontuj pierwszy hak w najwyższym punkcie, możliwie blisko dachu, tak aby krawędź pokrycia lub pasa nadrynnowego wypadała mniej więcej nad środkiem rynny.
2. Zamontuj ostatni hak przy leju, niżej o wyliczoną wartość.
3. Rozciągnij między nimi sznurek i mocuj pośrednie haki dokładnie na jego linii.
4. Przy rynnie dłuższej niż kilkanaście metrów zaplanuj spadek w dwie strony, do dwóch rur spustowych.

Tworzywo wyraźnie zmienia długość wraz z temperaturą, znacznie bardziej niż stal. Dlatego rynny z PVC łączy się łącznikami z uszczelką, które pozwalają na ruch, a na łącznikach i narożnikach zaznaczone są linie montażowe. Zostawienie luzu dylatacyjnego zgodnie z oznaczeniami jest obowiązkowe. Rynna zamontowana na sztywno w upalny dzień zimą się skurczy i wyjdzie z łącznika, a w odwrotnej sytuacji wybrzuszy się. Więcej o właściwościach tego materiału piszemy w artykule rynny PVC: rodzaje, zalety i instalacja.

Połączenie z istniejącymi rurami spustowymi

Gdy rury spustowe są w dobrym stanie, a budżet ograniczony, kusi wymiana samych rynien. Trzeba wtedy sprawdzić średnice. Leje spustowe systemów z PVC są dopasowane do rur z tego samego systemu, a stare rury stalowe często mają inną średnicę lub owalny przekrój po latach. W praktyce:

• jeśli średnice się zgadzają, lej można wpuścić w starą rurę, zachowując kierunek nasuwania z góry na dół,
• jeśli się różnią, stosuje się redukcje lub złączki przejściowe przewidziane do łączenia różnych systemów,
• jeśli stare rury są skorodowane, wymiana ich razem z rynnami zwykle wychodzi taniej niż późniejsze naprawy przecieków na elewacji.

Przy okazji sprawdź drożność rury spustowej i wpustu do gruntu. Zatkana rura cofnie wodę do nowej rynny i będzie się przelewać przez krawędź. Jak udrożnić ją domowymi sposobami, opisujemy w tekście jak usunąć zatkanie w rurze spustowej deszczówki.

Kolejność prac i dobór elementów

1. Zdemontuj starą rynnę, odcinając ją przy hakach, jeśli nie da się ich wyjąć bez ruszania pokrycia.
2. Oceń i w razie potrzeby wzmocnij lub wymień deskę czołową.
3. Zamontuj haki doczołowe ze spadkiem wyznaczonym sznurkiem.
4. Osadź leje spustowe, narożniki i denka, a potem odcinki rynien z łącznikami, zachowując luz dylatacyjny.
5. Podłącz rury spustowe, mocując je obejmami do ściany co około 2 m.
6. Wlej wodę wężem w najwyższym punkcie i obserwuj, czy spływa do leja bez zastoin.

Kompletne systemy z tworzywa, czyli rynny, haki doczołowe, łączniki, narożniki, leje i rury spustowe, znajdziesz w kategorii rynny tworzywowe. Kupuj wszystkie elementy z jednego systemu, bo łączniki i uszczelki różnych producentów nie zawsze do siebie pasują. Prace na wysokości wykonuj z rusztowania lub stabilnej drabiny z zabezpieczeniem, najlepiej we dwie osoby.